Kendini Başkalarıyla Kıyaslamak: İnsan Neden Kendini Kıyaslar?
İnsan neden kendini başkalarıyla kıyaslar? Başka bir insanın hayatında seninkinden daha güzel ne olabilir? Neler yoktur ki… Daha fazla para, daha iyi bir iş, daha mutlu bir ilişki, belki de senin yıllardır ulaşmaya çalıştığın bir başarı. Peki, bunların hepsine sahip olmak gerçekten daha iyi bir hayat yaşamak anlamına mı gelir?
Kendimizi başkalarıyla kıyaslamamızın birçok sebebi var. Bazen kendimizi tanımak, bazen eksiklerimizi görmek, bazen de toplumdaki yerimizi anlamak istiyoruz. Ancak bazen bu kıyaslamalar, kendimizi geliştirmek yerine kendimizden şüphe etmemize neden oluyor.
Peki, neden başkalarının hayatına bakıp kendi hayatımızı sorguluyoruz? Burası Akıl Otağı ve bugün bu sorunun birkaç olası cevabını birlikte ele alalım.
Başarılı Olup Olmadığımızı Neye Göre Ölçeriz?
Kendimizi değerlendirmek istediğimizde hangi ölçütü kullanırız? Başarılı mıyız, başarısız mıyız? Yeterince iyi miyiz? Yoksa yapabileceklerimizin gerisinde mi kalıyoruz?
Bu sorulara cevap vermek her zaman kolay değildir. Çünkü çoğu zaman kendi durumumuzu değerlendirebilmek için bir ölçüte ihtiyaç duyarız. İşte başkalarıyla kıyaslama da burada devreye girer. Leon Festinger 1954'te insanların kendi görüşlerini ve yeteneklerini değerlendirmek için başkalarıyla karşılaştırdığını öne sürdü.
Örneğin bir sınava girdiniz. Aldığınız notun iyi mi kötü mü olduğunu anlamak için yalnızca o nota bakmanız yeterli olmayabilir. Sınavın zorluğunu, hedefinizi ve diğer öğrencilerin sonuçlarını da dikkate alabilirsiniz. Benzer şekilde bir işte çalışıyorsanız aynı alandaki insanların neler başardığına bakarak kendinizi değerlendirebilirsiniz.
Peki, kıyas yapacağımız insanı neye göre seçeriz?
Bazen kendimize yakın gördüğümüz insanları, bazen de ulaşmak istediğimiz yerde bulunan kişileri örnek alırız. İçinde bulunduğumuz ortamda sözü en çok dinlenen, dikkatleri üzerinde toplayan ve insanları ortak bir amaç etrafında bir araya getiren kişi de gözümüzde başarılı bir konuma yükselebilir.
Peki, gerçekten en başarılı kişi o mudur? Yoksa yalnızca başarısını en görünür biçimde sergileyen kişi midir?
Bunlar aynı şey olmayabilir. Bir insanın çevresinden gördüğü ilgi, onun her alanda daha başarılı olduğunu göstermez. Belki de yalnızca bulunduğu ortamda öne çıkmasını sağlayan özelliklere sahiptir.
Kendimizi başkalarıyla kıyaslarken yalnızca kimin önde olduğuna değil, neyi ölçtüğümüze de dikkat etmeliyiz. Aksi hâlde yanlış bir ölçüt üzerinden kendimize doğru veya yanlış bir değer biçebiliriz.
Bir Gruba Ait Olmak Neden Bu Kadar Önemli?
Kendimizi başkalarıyla kıyaslamamızın bir başka sebebi de içinde bulunduğumuz toplulukta nasıl bir yere sahip olduğumuzu anlamaya çalışmamızdır.
Düşünün: Arkadaşlarınız arasında fikirlerine değer verilen, söyledikleri dinlenen ve varlığı fark edilen biri misiniz? Yoksa konuştuğunuzda kimsenin sizi dinlemediğini, fikirlerinizin önemsenmediğini mi düşünüyorsunuz?
İnsan yalnızca kendi becerilerini değil, başkalarıyla kurduğu ilişkileri de değerlendirir. Kabul görmek, bir gruba ait hissetmek ve çevremizdeki insanlar tarafından önemsenmek isteriz. Bu nedenle kendimizi, bulunduğumuz ortamda kabul gördüğünü düşündüğümüz insanlarla kıyaslayabiliriz.
Ancak burada önemli bir ayrım var: Bir ortamda kabul görmemek, o ortam için yetersiz olduğunuz anlamına gelmez. Bazen insanların ne dediğini fazla umursuyoruz. Belki de bu umursamanın bir sınırı olmalı. Peki bu sınırı nasıl çekeceğiz? Umursamak dediğimiz şey tam olarak ne oluyor? Umursamak Nedir? yazımdan faydalanabilirsiniz.
Bazen bir gruba uyum sağlayamayız. Bazen düşüncelerimiz anlaşılmaz, ilgi alanlarımız diğer insanlardan farklıdır veya iletişim kurma biçimimiz çevremizdekilerle uyuşmaz. Bunların hepsi aynı anlama gelmez. Bir yerde kabul görmemek, her zaman kişinin hatası olmadığı gibi her zaman karşısındakilerin suçu da değildir.
Örneğin sizi Orta Çağ'da bir topluluğun karşısına çıkardığımızı düşünelim. Bugün sıradan kabul ettiğimiz bazı bilgileri o dönemin insanlarına anlatsaydınız nasıl karşılanırdınız? Herkes sizi dinleyip fikirlerinizi kabul mü ederdi? Yoksa söyledikleriniz, dönemin yaygın inançlarıyla çatıştığı için tepki mi görürdünüz?
Elbette geçmişteki insanları tek bir kalıba sokamayız. Ancak bu örnek, önemli bir noktayı gösteriyor: Bir düşüncenin kabul görmesi yalnızca doğruluğuyla değil, ortaya çıktığı dönemin koşullarıyla ve insanların o düşünceye yaklaşımıyla da ilgilidir.
Galileo Galilei'nin yaşadıkları bunun çarpıcı örneklerinden biridir. Galileo, Dünya'nın Güneş etrafında döndüğünü savunan Kopernikçi görüşü desteklediği için Katolik Kilisesi'nin Engizisyon mahkemesinde yargılandı. 1633'te mahkûm edildi ve hayatının geri kalanını ev hapsinde geçirdi. Buradaki mesele, onun yalnızca diğer insanlardan daha zeki olması değildi. Bilimsel görüşleri, dönemin otoritesi ve kabul gören anlayışıyla çatışıyordu.
Galileo örneğini bugünkü hayatımıza uyarlayalım. Bir arkadaş grubunda farklı düşüncelere sahip olduğunuz için dışlandığınızı düşünün. Bu durum, düşüncelerinizin mutlaka doğru olduğunu göstermez. Ancak sırf kabul görmek uğruna kendinizi veya düşüncelerinizi başkalarına benzetmek zorunda olmadığınızı da hatırlatır.
Peki, bulunduğunuz ortamda kendinizi yetersiz hissediyorsanız gerçekten yetersiz misiniz? Yoksa kendinizi, sizinle aynı özelliklere sahip olmayan insanların ölçütleriyle mi değerlendiriyorsunuz?
Belki de bazen kendimize sormamız gereken soru, “Bu insanlar kadar iyi miyim?” değil, “Kendimi neden bu insanların ölçütlerine göre değerlendiriyorum?” sorusudur.
Kendimizi Başkalarıyla Kıyaslamak Bizi Geliştirir mi?
Kendimizi başkalarıyla kıyaslamamızın her zaman kötü bir sebebi yoktur. Bazen daha iyi olmak, eksiklerimizi görmek ve nasıl ilerleyebileceğimizi anlamak isteriz.
Bir öğrenci, kendisinden daha başarılı bir öğrencinin nasıl çalıştığını merak edebilir. Bir sporcu, kendisinden daha iyi performans gösteren birinin antrenman yöntemlerini inceleyebilir. Bir şirket sahibi de başka şirketlerin nasıl büyüdüğünü, müşterilerine nasıl ulaştığını ve gelirlerini nasıl artırdığını araştırabilir.
Bunların hepsi kıyaslamanın gelişime yardımcı olabileceği durumlardır.
Üstelik gelişmek istediğimiz alanın mutlaka iyi veya ahlaki olması da gerekmez. Bir dolandırıcı, insanları kandırmak için daha etkili yöntemler geliştirmek isteyebilir. Bir suçlu, yaptığı işi daha iyi yapmanın yollarını arayabilir. Burada gelişme isteği vardır; fakat gelişmenin kendisi, yapılan şeyin doğru olduğunu göstermez.
Dolayısıyla iki şeyi birbirinden ayırmalıyız: Daha iyi olmak istemek ve daha iyi bir şey yapmak istemek aynı değildir.
Kıyaslama, hedefimize ulaşmak için neleri geliştirebileceğimizi görmemizi sağlayabilir. Ancak kiminle kıyaslandığımız ve neyi geliştirmek istediğimiz de önemlidir.
Kendinizi alanınızda ilerlemiş biriyle kıyaslayıp onun çalışma yöntemlerinden yararlanabilirsiniz. Fakat o kişinin sahip olduğu imkânları, deneyimleri ve başlangıç koşullarını göz ardı ederseniz kendinize haksızlık da edebilirsiniz.
Başkasının ulaştığı noktayı görmek faydalıdır. Ancak oraya nasıl ulaştığını anlamadan yalnızca sonucu kendinizinkiyle karşılaştırmak, size ne yapmanız gerektiğini her zaman göstermez.
Günümüzde Kıyaslama Neden Daha Büyük Bir Sorun?
Kendimizi başkalarıyla kıyaslamak bazen gelişmemize yardımcı olurken bazen de kendimizi yetersiz hissetmemize neden olabilir. Özellikle kıyaslama sürekli hâle geldiğinde, kendi hayatımızı değerlendirme biçimimiz üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir.
Peki, günümüzde bu durum neden daha belirgin hâle gelmiş olabilir?
Bunun üzerinde durmamız gereken sebeplerinden biri sosyal medyadır.
Sosyal Medya Kıyaslamayı Nasıl Değiştirdi?
Günümüzde sosyal medya, insanların hayatlarından seçtikleri anları başkalarına gösterdikleri bir vitrin hâline geldi. İnsanlar başarılarını, güzel anılarını, gezilerini, ilişkilerini ve kendilerini iyi hissettikleri zamanları paylaşabiliyor. Elbette herkes yalnızca mutlu anlarını paylaşmıyor; ancak gördüğümüz içerikler, bir insanın hayatının tamamını yansıtmıyor.
Birinin tatilde çekilmiş fotoğrafını görebilirsiniz ama o tatile ulaşmak için nelerden vazgeçtiğini bilemezsiniz. Yeni bir araba aldığını görebilirsiniz ama maddi durumunu, borçlarını veya hayatının diğer alanlarını bilemezsiniz. Mutlu bir çiftin fotoğrafını görebilirsiniz ama o ilişkinin nasıl bir ilişki olduğunu yalnızca fotoğrafa bakarak anlayamazsınız.
Buna rağmen bazen başkalarının hayatlarından gördüğümüz birkaç kareyi kendi hayatımızın tamamıyla karşılaştırırız.
Karşımızdaki insanın en güzel anıyla kendi sıradan günümüzü kıyaslarız. Onun başarısını görür, kendi ilerleyişimizi küçümseriz. Başkasının hayatında gördüğümüz bir şeyi kendimizde bulamadığımızda, sahip olduklarımızı da gözden kaçırabiliriz.
Sorun başkalarının güzel anlar yaşaması değil; o anları bir insanın hayatının tamamıymış gibi görmemizdir.
Sosyal medyada gördüğümüz her şey yalan değildir. İnsanlar gerçekten başarılı olabilir, mutlu ilişkiler yaşayabilir veya bizim istediğimiz imkânlara sahip olabilir. Ancak gördüğümüz şeylerin gerçek olması, hayatın tamamını gösterdiği anlamına gelmez.
Bu nedenle kendimizi sosyal medyada gördüğümüz insanlarla kıyaslarken neyi görüp neyi görmediğimizi de düşünmeliyiz. Çünkü bazen bir başkasının hayatına bakarak kendi hayatımız hakkında verdiğimiz kararlar, elimizdeki bilgiden çok hayal gücümüze dayanır.
Sürekli Kıyaslamak Özgüvenimize Ne Yapar?
Sürekli olarak kendimizden daha zengin, daha güzel, daha başarılı veya daha yetenekli görünen insanlarla kıyaslama yaptığımızı düşünelim. Bir süre sonra kendimize şu soruları sormaya başlayabiliriz:
“Ben neden onun kadar başarılı değilim?”
“Ben neden bunlara sahip değilim?”
“Ben nerede yanlış yaptım?”
Bu soruların hepsi tek başına zararlı değildir. Bazen kendimizi sorgulamamız, eksiklerimizi fark etmemizi sağlayabilir. Ancak bu soruların cevaplarını aramak yerine kendimizi sürekli başkalarıyla karşılaştırmaya devam edersek, kıyaslama bir gelişim aracından çıkıp kendimizi yargıladığımız bir ölçüte dönüşebilir.
Üstelik herkesin başlangıç noktası, imkânları, sorumlulukları ve hedefleri aynı değildir. Bir insanın yıllar içinde ulaştığı noktayı, kendi yolculuğunun henüz başındaki hâlinizle karşılaştırabilirsiniz. Fakat bu karşılaştırma, aradaki farkın nedenini tek başına açıklamaz.
Belki de başkasının başarısına bakarken yalnızca onun neye sahip olduğunu görüyor, kendi hayatımızda başardıklarımızı ise sıradan kabul ediyoruz. Böylece başkalarının sahip olduklarını büyütürken kendimizdekileri küçültüyoruz.
Peki, kendimizi değerlendirirken neden sürekli başkalarının hayatına bakmak zorundayız? Kendi gelişimimizi, dünkü hâlimizle bugünkü hâlimizi karşılaştırarak da ölçemez miyiz?
Elbette başkalarından öğrenebiliriz. Onları örnek alabilir, başarılarından ilham duyabiliriz. Ancak başkalarının hayatı, kendi değerimizi belirleyen tek ölçüt olmak zorunda değil.
Kendimizi geliştirmek için başkalarına bakabiliriz; fakat kendi değerimizi belirlemek için sürekli onlardan onay beklemek zorunda değiliz.
Sonuç: Kıyaslarken Aslında Neyi Ölçüyoruz?
Bugün insanın kendisini neden başkalarıyla kıyasladığını ve bu kıyaslamanın hangi durumlarda gelişimine yardımcı olabileceğini, hangi durumlarda ise kendisini yetersiz hissetmesine yol açabileceğini ele aldık.
Kendimizi başkalarıyla kıyaslamak her zaman kötü değildir. Bazen eksiklerimizi fark etmemizi, yeni şeyler öğrenmemizi ve ulaşmak istediğimiz hedefleri belirlememizi sağlar. Ancak bazen de başkalarının hayatını kendi hayatımızın ölçütü hâline getiririz.
Belki de asıl mesele kıyaslama yapıp yapmamamız değildir. Kıyaslama yaparken neyi ölçtüğümüz ve bu ölçümün sonucunda kendimize ne söylediğimizdir.
Bir başkasının senden daha başarılı olması, senin başarısız olduğun anlamına gelmez. Bir başkasının senden daha fazlasına sahip olması, senin sahip olduklarının değersiz olduğu anlamına gelmez. Ve bir toplulukta kabul görmemen, her yerde kabul görmeyeceğin anlamına gelmez.
Başkalarına bakın, onlardan öğrenin, gerektiğinde kendinizi sorgulayın. Ama bütün bunları kendinizi küçültmek için değil, kendinizi daha iyi anlamak için yapın.
Şimdi kendinize bir soru sorun: Başkalarıyla kendimi kıyaslarken gerçekten daha iyi olup olmadığımı mı anlamaya çalışıyorum, yoksa yeterli olduğuma dair bir kanıt mı arıyorum?
Belki de cevaplamamız gereken soru budur.
Yasal Uyarı
Ben psikolog veya psikiyatrist değilim. Bu alanda uzmanlığım, diplomam ya da eğitimim yok. Sadece düşünmeyi, yazmayı ve bu konular üzerine kafa yormayı seven biriyim. Bu yazıda yer alan yorumlar, kendi düşüncelerim ve değerlendirmelerimdir.
Kendinize iyi bakın, iyi günler.
.jpg)
.jpg)
