Başarı Nedir? İnsan Neden Başarılı Olmak İster?

Başarılı olmak istiyorum.

Peki… Neden?

Para mı?

Saygı mı?

Özgürlük mü?

Ailenin gurur duyması mı?

Kendine bir şey kanıtlama isteği mi?

Ya da bir başkasına?

Veya başkalarından üstün olma arzusu mu?

Belki de istediğimiz şey başarılı olmak değil, sadece görünür olmaktır.

Hepimiz başarılı olmak istiyoruz: İyi dersler, iyi bir iş, iyi bir gelir, iyi bir çevre, iyi bir sosyal yaşam. Bunların hepsini yaparak başarıya ulaşmak istiyoruz. Peki… neden?

Başarı Nedir? Gerçekte Neyi Başarmak İstiyoruz?

İyi notlar mı?

İyi bir üniversite mi?

İyi bir iş mi?

Çok para mı?

Yönetici olmak mı?

Kendi işini kurmak mı?

Ev, araba, statü mü?

Yoksa sabah uyandığında hayatından memnun olmak mı?

En sonunda “bugün de bitsin artık” demeden bir sabaha uyanmak mı tüm isteğimiz?

Burada çok önemli bir ayrım var:

Başarı ile iyi hayat aynı şey olmayabilir.

Çünkü toplum bize başarı için bazı ölçüler veriyor. Para, mevki, diploma, takipçi, görünürlük…

Ama bunların hiçbiri tek başına insanın mutlu olduğunu göstermiyor.

Başkaları dışarıdan bakınca seni başarılı görebilirler. Bu başarının ardında çok mutlu olduğunu da düşünebilirler. Ama öyle mi? Başkalarının fikrini bu kadar umursarken kendi fikirlerimizi neden umursamadık? Ya da neleri umursamalıyız? Bu konuyla ilgili harika bir yazım var: Umursamak.

İyi ders notları, iyi bir eş, iyi bir iş… gerçekten sana mutluluk getirecek mi? Daha doğrusu… sen bunları başarı olarak görüyor musun?

Evet, bunlar bir başkası için başarı olabilir. Ama senin için olmak zorunda değil. Çünkü sen bir başkası değilsin. Sen… sadece sensin.

Başarı dediğin şey seni sosyal hayatta yukarı taşımak zorunda değil. Belki de başarı dediğimiz şeyin yapması gereken tek şey bizi mutlu etmesi. Ama bizi mutlu ederken bize zarar vermemesi.

Neden bu son cümleyi kurdum? Başarının olayı hani bizi mutlu etmekti? Beni mutlu eden şey bana nasıl bir zarar verebilir ki?

Burada biraz daha farklı bir metot yatıyor aslında. Seni mutlu eden her şey bir başarı olmayabilir. Hatta daha da fazlası…Başarı sadece iyi bir şey olmak zorunda değil. Başarı dediğimiz şey kötü bir şey de olabilir. Sen bugün kötü bir şeyi de başarmış olabilirsin. Başkası için kötü olmayabilir, ama ya senin için öyleyse…?

Birini alnının çatından vurmayı başarmış olabilirsin… Ama bu gerçekten iyi bir şey mi? Başarı dediğimiz şey bizi yukarı çıkartabilecekken, neden bir o kadar da yerin dibine sokmasın?

Yaptığımız her şey iyi olmayabilir. İyi bir şey yapmış olmak, onu başardığımız anlamına gelmez. Aynı şekilde kötü bir şeyi başarmış olmak da onu iyi bir şeye dönüştürmez.

Mesela koca bir ülkeyi kurtarmak için birkaç kişinin canına kıymanız gerekiyor diyelim. Bunu yapmak gerçekten iyi bir şey mi? Bir başkasının canını hakkın olmadan, ona sormadan almak?

Hayır.

Ama başarılı bir şey. Arkanda milyonlarca insanı kurtaracağın bir başarı belki de. O milyonlarca insan seni başarılı da görmeyebilir daha sonrasında. Ama bu onları kurtarmayı başardığın gerçeğini değiştirir mi?

Bir eylemin başarılı olması, onun ahlaken doğru olduğunu kanıtlamaz.

Ama burada bir şeyi daha eklemek istiyorum:

Bir eylemin kötü sonuç doğurması da onun başarısız olduğu anlamına gelmiyor.

Çünkü başarı ile ahlak iki ayrı eksen.

İşte burada bunu sorgulayarak başlamalıyız:

Gerçekte Neyi Başarmak İstiyoruz?

Siz bu soruya kendinizi biraz yorun isterseniz. Çünkü burada ben de size yardımcı olamam. Bazen dışarıdan bir şey duymak size iyi gelebilir. Bunlar sizlere yeni kapılar açabilir… Ama bazı soruların cevabını başka birinden alamazsınız.

Çünkü benim size söyleyeceğim başarı tanımı, sizin başarınız olmayacaktır.

O yüzden şimdi kısa bir süre kendinize dönün.

Ve sorun:

Sizin için başarı nedir?

 

Başarmak İstediğimiz Şeyi Gerçekten Biz mi Seçiyoruz?

Ve şimdi başka bir soru daha sormamız gerekiyor.

Bir şeyi başarmak istiyorsam, gerçekten onu mu istiyorum?

Yoksa onun bana vereceğini düşündüğüm şeyi mi istiyorum?

Bu hedefleri gerçekten biz mi seçiyoruz?

Başarı isteğinin toplumsal yönü de var tabii; başkalarının gözünde başarılı görünmek. Bu da bizi kaçınılmaz olarak bir karşılaştırmaya sürükler. Peki "İnsan Neden Kendini Başkalarıyla Kıyaslar?" Belki de bu yazım sizlere yardımcı olabilir.

Çocukken bize “Büyüyünce ne olmak istiyorsun?” diye sordular.

Ama çok daha az sorulan bir soru vardı:

“Neden?”

Neden doktor?

Neden mühendis?

Neden zengin?

Neden başarılı?

Neden herkesin tanıdığı biri?

Neden başkaları için çabalamak zorundayız?

Kendi arzumuz sandığımız şeylerin ne kadarını gerçekten biz oluşturuyoruz?

Belki de kimse bize “şunu istemelisin” demedi. Belki de dememeli zaten. Ama bir gerçek varsa o da şu: Biz sadece başkalarının ne istediğini görerek ne istememiz gerektiğini öğrendik. İşte burada yine karşımıza bir soru çıkıyor: İnsan Nasıl Öğrenir? yazımızı okuyabilirsiniz.

Bir arkadaşımız yeni bir telefon aldığında kendi telefonumuz bir anda eskimiş gibi geliyor.

Bir arkadaşımız üniversite kazandığında kendi hedeflerimizi yeniden değerlendiriyoruz.

Birinin maaşını duyuyoruz ve kendi kazancımızı onun üzerinden ölçmeye başlıyoruz.

Bir başkasının hayatını görüyoruz ve kendi hayatımızda bir eksiklik buluyoruz.

Peki biz gerçekten ne istiyoruz?

Yoksa başkasının sahip olduğu şeyin bizde olmamasından mı rahatsızız?

Başta da söylediğim gibi: Belki de istediğimiz şey başarılı olmak değil, sadece görünür olmaktır.

Burada kendimden örnekler vererek ilerleyeceğim. Çünkü başarı sen, ben veya biz için aynı şey değil… olmamalı da!

Ben kendimce başarıyı anlatacağım. Sense kendince başarıya karar vereceksin.

Benim için başarı kendi istediğim şeyi yapmaktır. İstediğim meslek, istediğim hayat… Bunları neden istediğim de çok önemli tabii, değil mi? Başarı dediğimiz şeyin ne olduğunu sorarken aslında neyi neden istediğimizi sormalıyız. Ben mesela neden bu mesleği istiyorum? Ben hangi mesleği mi istiyorum? Şirket yöneticiliği.

Ama neden?

Çünkü yönetmeyi, düşünmeyi ve plan yapmayı seviyorum. Parayı seviyorum ve benim olmasa bile parayı yönetmekten, onunla ilgili planlar yapmaktan hoşlanıyorum. Yatırım fikirleri, iş fikirleri ve bunları hayata geçirme yöntemleri. Bunlar bana zevk veriyor. Peki ya sen… hayalindeki meslek ne? Ve neden bunu istiyorsun?

Ama şirket yöneticiliğinden daha büyük bir hayalim var: İyi bir eş, iyi bir baba olmak.

Benim için para sonradan kazanılabilecek bir şey. Ama karakter ve adamlık öyle değil. Bence bunlar sonradan kazanılan şeyler değil; herkesin içinde doğuştan, bir yerlerde var. Bazıları bunu parlatır ve gösterir, bazıları ise üstüne toprak atar. Yani mesele karakter kazanmak değil, onu ortaya çıkarmak. Benim istediğim de bu: nasıl bir insan, nasıl bir eş, nasıl bir baba olduğum.

İyi bir eş bulmak, ona layık bir eş olmak ve daha da önemlisi iyi bir baba olmak belki de bu dünyadaki en zor şeylerden birisi.

Peki neden bunu başarı olarak görüyorum?

Çünkü toplum bana iyi bir aile kurarsam başarılı olduğumu mu söyledi?

Yoksa gerçekten benim istediğim hayat bu mu?

Ve eğer gerçekten istediğim buysa…

 

Bir Arzunun Kaynağı Biz Değilsek, O Arzu Hâlâ Bizim mi?

Eminim ki hepimizin ailesinin anlaşamadığı durumlar oluyordur. Hatta benim ailem gibi anlaşamadığı ve belki de birbirlerini sevmedikleri hâlde çocukları için bir arada kalmaya devam eden aileler de vardır. İşte tüm bu şeyler bana aile kurmanın ne kadar zor, çetin ve kallavi bir şey olduğunu gösterdi. Ben duvarlarında mermi delikleri olan bir ailede büyüdüm… yani galiba.

Bu yüzden temeli sağlam, duvarlarında tek bir leke dahi olmayan bir aile kurmak istiyorum. Yaşayamadığım şeyi yaşamak, yaşadığım şeylerin ise bir başkasının hayatında tekrar etmesine izin vermemek istiyorum.

Peki ben neden bunu istiyorum?

Bu gerçekten benim istediğim bir hayat mı? Yoksa geçmişimin bana çizdiği bir hayat mı?

Kötü bir aile yapısıyla yaşadığım için mi iyi bir aile kurmak istiyorum? Galiba evet… Ve galiba hayır.

Bu düşüncenin aklıma girmesinin sebebi hayalimdeki o aile yapısını yaşamamış olmam. Ama bunu istememin sebebi yaşanmamışlıklar değil. Bunu istememin sebebi, beni mutlu ve huzurlu hissettirecek olması. Bir başkasına, yani eşime ve çocuklarıma da fayda sağlayacak olması.

Kendinize şunu sorun:

“Geçmişim benim ne istediğimi etkiledi diye, istediğim şey artık gerçekten benim değil midir?”

Çünkü aksi hâlde insan kendi hayatında hiçbir şeyi “kendi seçimi” olarak göremez. Çocukluğumuz, ailemiz, arkadaşlarımız, toplum, yaşadığımız acılar, gördüğümüz insanlar… Hepsi bizi etkiliyor.

Ve o zaman şu soru ortaya çıkıyor:

“Bir arzunun kaynağını tamamen kendimiz yaratmadıysak, o arzu hâlâ bizim midir?”

Peki siz bunu neden istiyorsunuz?

Burası Akıl Otağı. Bu ve buna benzer daha birçok konu hakkında otağımda yazılar bulabilirsiniz. Bana ve fikirlerime ayırdığınız değerli vakit için teşekkürler. İyi günler.

Yasal Uyarı

Unutmayın, ben psikolog veya psikiyatrist değilim. Bu alanda uzmanlığım, diplomam ya da eğitimim yok. Sadece düşünmeyi ve yazmayı seven bir insanım. Bu yazıdaki tüm başlık ve makaleler benim kendi düşüncem ve fikirlerimdir. Sadece o kadar. Kendinize iyi bakın, iyi günler. 

Kaynakça

  1. Self-Determination Theory – The Theory

  2. Social Comparison Theory: A Review and Future Directions

  3. Parent-Child Relationship Quality in the Family of Origin and Later Romantic Relationship Functioning

Sonraki Önceki
No Comment
Yorum Yap
comment url