Ait Olmak Nedir? Ait Olma Hissi Neden Gelir? Ait Olmak Zorunda Mıyız?
İnsan neden bir
yere ait olmak ister? Neden kendimizi sürekli bir grubun, bir toplumun veya bir
kalbin içinde görmek isteriz? Bir yere ait olmak bir zorunluluk mudur, yoksa
varlığımızı kanıtlama çabası mı? Kimseye muhtaç olmadan, hiçbir ilgi görmeden,
sevilmeden… yapayalnız ve tek başımıza yaşayamaz mıyız? Neden zihnimiz
durmaksızın bir aidiyet arayışı içinde sürüklenir?
Peki bu popüler
insani arayış psikolojik ve felsefi bir gerçekliğe mi dayanıyor, yoksa
kendimizi yalnızlığın soğukluğundan korumak için sığındığımız bir illüzyon mu?
Gerçekten bir yere ait olmadan yaşayamaz mıyız?
Kısaca
cevaplayayım: Bence tamamen kaçarsız bir şekilde ait olmak zorunda değiliz ama
ait olamama hissinin kendisine bile aitsiz. Bu yazıda ait olma arayışını,
insanın nereye ve kime ait hissettiğini, aidiyetsizliğin karmaşasını ve
açılmayan kapıların karşısında ne yapmamız gerektiğini kendi düşüncelerimle,
felsefi ve psikolojik boyutlarıyla harmanlayarak anlatacağım.
Burası Akıl
Otağı… Ve bugünkü konumuz: Ait olmak.

Ait Olmak Nedir? TDK'ye Göre Ait Olmak Ne Demek?
Ait olmak hakkında derinleşmeden önce sözlükteki tanımına bakmak gerekir. TDK'ye (Türk Dil Kurumu) göre ait olmak; birinin olmak, birine düşmek, ilgilendirmek anlamlarına gelir.
Peki gerçekten ait olmak sadece 'birinin olmak' mıdır? Bir yerin, bir toplumun, bir fikrin veya koca bir gezegenin içinde bulunmak da bir aidiyet değil midir? İnsan ait olduğu yeri seçebilir mi, yoksa aidiyet kendiliğinden zihne sızan bir duygu mudur?
İnsan Nereye Ait Olur? Kalpten Yalnızlığa Aidiyet Çeşitleri
Hepimiz
hayatımızın bir döneminde bir yere ait olmak isteriz. Bu yer bazen somut bir
mekan, bazen de soyut bir duygudur: Bir insan, bir dost grubu, bir şehir, bir
ülke, koca bir gezegen, bir millet, inançlar veya inançsızlıklar… Hatta bazen
yalnızlığın kendisi. Çoğu zaman yalnızlığımıza, kendi kabuğumuza ait olmak
isteriz.
Nereye ait
olduğumuzun bir önemi yoktur bazen. Sadece ait olmaktan keyif alırız; sadece
huzur bulmaktan, bir kabul görmekten, sevilmekten...
Benim için ait
olmak, bir kalpte yer edinmektir mesela… Bir gönülde tutunmak, bir gözde
büyümek, bir gülüşte parıldamak. Birine bu kadar bağlanmanın, onun yanında bu
kadar ait hissetmenin ve o bağın biyolojik arka planının nasıl bir şey olduğunu
Aşk Nedir? İnsan Neden Aşık Olur? yazımda
dopamin, bağlanma ve sevgi üzerinden sorgulamıştım.
Senin için durum daha farklı olabilir. Sen bir grupta kabul görmek, bir fikrin arkasında durmak istersin. Hayatın her anında bir yere tutunma arayışındayızdır. Akşam olur, yatağa yatarız; yatağımızla bütünleşir ve ana ait oluruz. Belki de bu yüzden sabahları yataktan kalkmak o kadar zor gelir insana: Çünkü orası, ait olunması en zahmetsiz ve en güvenli yerdir.
Ait Olmak Zorunda Mıyız? Sosyallik ve İnsan Doğası
“Ait olmak
zorunda mıyız?” sormak harika bir soru, değil mi? Evet… galiba bir şekilde ait
olmak zorundayız. Bir yerde bulunmak, bir hissi solumak mecburiyetindeyiz.
Hepimizin ortak sancısı belki de yalnızlık. Peki yalnızlığımıza ait değil
miyiz? Koca dünyada sadece o tam anlamıyla bize ait değil mi? Bence değil… Ama
bu başka bir Akıl Otağı yazısının konusu.
İnsan doğası
gereği sosyal bir varlıktır. Bunu reddedebilirsiniz, ancak bazı gerçekler bizim
duygularımıza veya anlık kabullenmeyişlerimize göre şekillenmez. Sosyallik de
bunlardan biridir. Sosyalleşmek illaki bir başkasıyla yan yana durmak zorunda
değildir; bazen insan sadece kendi zihniyle, kendi iç dünyasıyla sosyalleşir.
Hatta belki de en derin sosyalleşme biçimi budur.
Mevcut dünya düzeninde istesek de istemesek de sosyalleşmek ve bir ağın parçası olmak zorunda kalırız. Hiç konuşmasak bile duruşumuzla sosyalleşiriz. Peki, hepimizin aklını kurcalayan o can alıcı soruya gelelim:
İnsan Ait Olmadan Yaşayabilir Mi?
Sizce insan
hiçbir yere ait olmadan yaşayabilir mi? 'Evet' dediğinizi duyuyor gibiyim. Ama
şüphe dolu bir 'evet' bu. Siz bile verdiğiniz cevabın arkasında dururken
tereddüt ediyorsunuz; kendi kendinize 'Gerçekten böyle mi?' diye
sorguluyorsunuz. En azından ben öyle hissediyorum. Ben de tam anlamıyla emin
değilim cevabımdan; zaten o yüzden bu satırları yazıyorum.
Ait olmadan
yaşamak tam olarak nedir? Önce bunu sorgulamamız gerekmez mi? Genel kabul gören
tanımlara göre ait olmadan yaşamak: Bir bireyin kendini hiçbir mekâna, kültüre,
gruba, ilişkiye veya sabit bir kimliğe tam olarak bağlı hissetmemesi durumudur.
Bence mesele bu
kadar yüzeysel değil. Kendini hiçbir yere ait hissetmemek, belki de 'hiçliğe'
ait hissetmektir. Kendini hiçbir yere ait hissetmezken bile kendi varlığına ait
hissedebilirsin. Veya yarım yamalak ait hissedersin kendini. Tam yaşayamazsın
duygularını, yalnızlığını… Ama yine de kendine aitsindir. Sadece karmaşıklığa
aitsindir, sadece karamsarlığa veya dağınıklığa...
Ben öyle
düşünüyorum. Kendimi yalnızlığıma bile tam ait hissetmiyorum mesela. Sadece
karmaşıklığa aitim. Kafamdaki düşünceler bana ait, evet; ancak ben o
düşüncelerin oluşturduğu dağınıklığa aitim. Toparlayamıyorum zihnimi. Siz de
zaman zaman böyle hissediyor olabilirsiniz ve bence bu son derece insani.
Kafamdaki
düşünceleri toparlayamadığım, aklımdakileri yönetemediğim anlar oluyor. Ne
hissettiğimi anlamıyorum bazen; hatta ne hissetmem gerektiğini bile bilmiyorum.
Peki benim durumumdaki biri nereye aittir? Sizin durumunuzdaki biri nereye
aittir?
Ben nereye ait
olduğumu söyledim: Karmaşıklığın ortasına. Şimdi sıra sizde; siz gerçekten
nereye aitsiniz?
Hayatımızı bir
şeylerin içinde hissederek yaşıyoruz; iyisiyle kötüsüyle, tatlısıyla acısıyla.
Sadece bir durumun içinde olduğumuza eminiz. Ait olamama hissi bile bir durumun
içinde var olmaktır sonuçta.
O halde tekrar soruyorum: Ait olmadan yaşayabilir miyiz? Cevabı zaten sezdiğinizi biliyorum: Ait olduğunuzu hissetmeseniz bile bir yerdesiniz. Ait olamama hissine de aitsiniz anlayacağınız.
Neden Ait Olmadığımız Bir Yere Aitmişiz Gibi Hissederiz?
Bazen
duygularımız bizi yanıltır. Var olmayan aidiyetler yaratırız zihnimizde. Tek
bir heves tanesi yeter bunun için. Bir yere, bir insana ya da ortama o kadar
ait olmak isteriz ki bizimle hiç alakası olmayan yerlere bile aitmişiz gibi rol
yaparız. Oraya kabul edilmek için çabalarız. Kurtken çakalların arasına,
kediyken köpeklerin arasına gireriz anlayacağınız. Olmadığımız biri olmaya
çalışırız. Ne için? Yalnızca ait hissetmek için.
Bu arada, bir
gruba ait olma isteği ve kabul görme arzusu, kendimizi sürekli o gruptaki
insanlarla kıyaslamamızın da arkasındaki temel sebeptir. Bu psikolojik dinamiği
İnsan Neden Kendini Başkalarıyla Kıyaslar?
yazımda sosyal aidiyet başlığı altında etraflıca ele almıştım.
Bazen kendimizi
değiştirmeyiz ama yine de ait olmadığımız bir ortama sızmaya çalışırız. Bir ev
kedisiyken sokak kedilerinin arasına karışırız mesela. Ve tek bir bakışta fark
ediliriz. Tek bakışta kendi yabancılığınızı fark edersiniz: Siz oraya ait
değilsinizdir. Belki hiç olmayacaksınızdır, belki de zamanla bir yolunu
bulacaksınızdır.
Peki, bir yere
ait olmadığımızı hissettiğimiz an oradan arkamıza bakmadan ayrılmalı mıyız,
yoksa kendimize orada tırnaklarımızla bir yer açmayı mı denemeliyiz?

Olduğumuz Yere Ait Değilsek Ne Yapmalıyız? Kapıyı Çalmak mı, Dönmek mi?
Aslında bunu o kadar da takıntı haline getirmemeliyiz. Söylemesi basit, biliyorum… Ama anlatacaklarımı dinlediğinizde bana hak vereceksiniz.
İnsan hiçbir
yere %100 tam anlamıyla ait değildir zaten. Herkes bir diğerinden en azından
bir parçayla farklıdır. Ama insan elindekilerle orada kalır; uyuşabildiği
parçalarıyla masaya oturur. Her şeyin o ortamla uyuşmaz belki, ama uyuşan
yönlerinle varlığını sürdürürsün. Herkes kendi elindeki rengi koyar ortaya.
Bazen ilk uyumsuzlukta kaçıp gitmek gerçekten bir çözüm müdür?
Kapıya bir kere
vurduk veya tekme attık ve açılmadı… Gerçekten arkamızı dönüp gitmek mi doğru
olan? İlk darbede o kapının ardına kadar açılacağını düşündüren nedir bizlere?
Bazen birkaç sabırlı hamle daha gerekir. Bazen doğru noktaya tek bir dokunuş
yeter. Bulunduğun yere ait olmak için biraz daha durmak, biraz daha çabalamak
gerekir. Bazen çabalamak sorunları çözer, bazen yeni sorunlar doğurur; ama hiç
denememekten iyidir.
Elbette bu,
bizi yıpratan ya da istemeyen bir kapının önünde ömrümüzü tüketmemiz gerektiği
anlamına gelmez. Bazen bir kapı gerçekten kapanmıştır ve başka bir eşik aramak
gerekir. Bir yere ait olmak isterken kimi, neyi ve ne kadar umursamamız
gerektiğini Umursamak Nedir? yazımda kendi deneyimlerim ve
sınırlarım üzerinden paylaşmıştım.
Unutmayın, her kapı aynı malzemeden yapılmamıştır. Çelik bir kapı ile tahta bir kapıyı aynı kuvvetle açamazsınız. Tahta kapı tek vurulşta yıkılabilir ama çelik kapıya vurmak sadece ellerinizi yaralar. Bazen gürültü çıkarmak çözüm değildir; sadece köşenize çekilip beklemek, sessizce kapıyı tıklatmak gerekir. Küçük bir tıkırtı, kaba bir kuvvetten çok daha etkilidir.
Açılmayacak Bir Kapıyı Beklediğimizi Nasıl Anlarız?
Anlayamayız. En
azından denemeden anlayamayız. Kapıyı çalmadan içeride birinin olup olmadığını
kestiremezsin. Bazen kulağını kapıya dayar, sesi dinlersin. Ses gelmez; 'Kimse
yok' sanırsın. Halbuki ev sahibi içeride derin bir uykudadır. Uyuması, onun
orada olmadığı anlamına gelir mi?
Önce kapıyı çalarsın, beklersin. Açan olmaz. Zile basarsın, yine açan olmaz. En son bir kez daha, biraz daha kararlı çalarsın. Yine yanıt alamıyorsan kendine şunu demelisin: 'Şu an uygun değil sanırım, sonra tekrar bakarım.' Ya da belki de hiç gerek kalmaz… O kapı ansızın açılır.
Sonuç: Ait Olmak ya da Olmamak
Toparlayacak
olursam: Ait olmak, bir yere çakılı kalmak değil; karmaşıklığın içinde bile
kendi varlığınla barışabilmektir. Bir yere ait hissedemiyorsanız bile
paniklemeyin; ait olamama hissinin kendisine aitsiniz demektir. Önemli olan,
kapıları doğru zamanda çalmayı ve kapalı kapıların önünde kendinizi
kaybetmemeyi öğrenmektir.
Burası Akıl Otağı. Ve bugünkü konumuz bitti. En azından şimdilik… Kendinize iyi bakın.
Yasal Uyarı
Unutmayın! Ben bir psikolog veya psikiyatrist değilim. Bu alanda akademik bir uzmanlığım, diplomam ya da klinik eğitimim bulunmamaktadır. Akıl Otağı, sadece düşünmeyi, felsefi ve psikolojik sorgulamalar yapmayı seven bir insanın kişisel alanıdır. Bu yazıdaki tüm düşünceler ve analizler tamamen benim şahsi görüşlerimden ibaret olup herhangi bir bilimsel veya tıbbi kanıt niteliği taşımamaktadır.
Kaynaklar
- Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The Need to Belong: Desire for Interpersonal Attachments as a Fundamental Human Motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529.
- Allen, K. A., et al. (2021). Belonging: A Review of Conceptual Issues, an Integrative Framework, and Directions for Future Research. Australian Journal of Psychology.
- Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being. American Psychologist, 55(1), 68–78.
- Tajfel, H., & Turner, J. C. (1979). An Integrative Theory of Intergroup Conflict. The Social Psychology of Intergroup Relations.
- Walton, G. M., & Cohen, G. L. (2007). A Question of Belonging: Race, Social Fit, and Achievement. Journal of Personality and Social Psychology.
- Kristof-Brown, A. L., et al. (2005). Consequences of Individuals' Fit at Work: A Meta-Analysis of Person-Job, Person-Organization, Person-Group, and Person-Supervisor Fit. Personnel Psychology.