İnanmak Başarmanın Yarısı mı? Kendine İnanmadan Başarılır mı?

Başarmanın yarısı nedir? İnanmak öyle değil mi? En azından hepimiz hayatımız boyunca şu klişeyi duyduk: İnanmak başarmanın yarısıdır. Peki bu popüler söylem psikolojik ve felsefi bir gerçekliğe mi dayanıyor, yoksa sadece kendimizi rahatlatmak için kullandığımız bir illüzyon mu?

Gerçekten öyle mi? İnanmak başarmanın yarısı olabilir mi? Veya başarı sadece inanmakla mı gelir? İnsan inanmadığı bir şeyi başaramaz mı? Hatta çok daha güzel bir sorum var: Bir insan, başaramayacağına inandığı halde çalışmaya devam ediyorsa aslında neye inanıyordur?

Kısaca cevaplayayım: Bence hayır, inanmak başarmanın yarısı değil. Ama kendine inanmanın başarıdaki rolünü de yok saymıyorum. Bu yazıda kendine inanmanın başarıya etkisini, inanmadan başarılıp başarılamayacağını ve inanıp da çabalamamanın neye yol açtığını kendi düşüncelerimle anlatacağım.

Burası Akıl Otağı. Ve bugünkü konumuz: İnanmak.

Kendine inanmadan başarılı olunur mu?

İnanmak Nedir? TDK'ya Göre İnanmak Ne Demek?

İnanmak hakkında konuşmadan önce, onun ne anlama geldiğini bilmeliyiz. TDK'ye (Türk Dil Kurumu) göre inanmak; bir şeyi doğru olarak benimsemek, birini doğru sözlü olarak bilmek, bir şeyin doğruluğunu kabul etmek, kanarak aldanmak, iman etmek anlamlarına gelmektedir. Tanımdaki "kanarak aldanmak" detayı oldukça manidar, değil mi? Belki de başaracağına inanmak, bazen insanın kendine söylediği en güzel yalandır.

Kendine İnanmak Ne Demek?

Kendine inanmak; bir insanın potansiyeline, bilgisine, yeteneklerine ve kararlarına duyduğu içsel güvendir. Psikolojide bu kavram genellikle öz-yeterlilik (self-efficacy) olarak adlandırılır ve özgüvenle yakından ilişkilidir. İnanmak bir şeyden şüphe etmediğimiz zaman ortaya çıkan bir duygudur. "Ben bunu başaracağıma inanıyorum," deriz mesela. Şüphe etmeyiz kendimizden. Çünkü şüphe inancı yıkar. İnanmak şüphe etmeme halidir.

Desem de inanmayın. Çünkü insan inanırken de şüphe edebilir. İnanırken de korkabilir. Ancak eğer ufacık bir şüphe, inanç duygularımızı tamamen yıkarsa; işte o zaman inanmak, inanmak olmaktan çıkar. Şüphe ve sorgu haline dönüşür. Ama bu da kötü değildir. Hatta bence körü körüne inanmaktan çok daha iyidir.

Şüphe etmek, kararlarınızı yeniden gözden geçirmenizi sağlar. Sizi dinç, ayık ve gerçekçi tutar. Bir şeyden şüphe etmek, ona daha sıkı inanmak için harika bir sebep olabilir. Ona bir delille, somut bir olayla inanmanızı sağlar. Ancak burada konuyu dağıtmayacağım.

İnanmak başarmanın yarısı olabilir. Ben öyle düşünmüyorum ama bu söz bugünlere kadar gelmiş. Demek ki bir seveni var. Fakat inanmak başarmanın yarısıdır kavramına girmeden önce başka bir konuyu tartışmamız gerekiyor: Başarı nedir?

Sizlere başarının ne olduğunu burada uzun uzadıya anlatmayacağım. Çünkü bununla ilgili zaten harika bir yazım var. İsterseniz sitemizden "Başarı Nedir?" diye aratarak, isterseniz de sitemizdeki "Başarı Nedir? İnsan Neden Başarılı Olmak İster?" yazımıza tıklayarak ilgili içeriğe gidebilirsiniz. O yazıyı okuduğunuzu farz ederek devam ediyorum; çünkü o yazıyı okumadan bu yazıyı anlamayabilirsiniz.

İnanmak Gerçekten Başarmanın Yarısı mı?

Bu bölümde "inanmak başarmanın yarısıdır" sözünü üç farklı başlıkta inceleyeceğiz:

  • Kişi başaracağına inanır ve çalışır.
  • Kişi başaracağına inanmaz ama çalışmaya devam eder.
  • Kişi başaracağına inanır ama yeterince çaba göstermez.

Bu üç başlığa geçmeden önce yazının başından beri bahsettiğim söz hakkındaki fikrimi beyan etmek istiyorum. İnanmak başarmanın yarısı mı?

Bence değil. Çünkü:

Bazen başarmak inanmaktan daha kolaydır. İnanmak o kadar korkakça ve güç gelir ki insana, kendine tonlarca bahane uydurursun. İnsanın kendine inanmasının, başarısızlık ihtimaliyle yüzleşmesini gerektirdiğini fark etmesidir. Bilgisizim, deneyimsizim, başaramam, yapamam vb. İşte korkakçadan kastım budur.

Ama bazen de inanmak başarmaktan çok daha kolaydır. Hatta genelde böyledir. İnanmak o kadar kolay olur ki şaşırır kalırsın. Fakat kalan yarımı gerçekleştirmek, yani başarıya ulaşmak, inanmaktan çok daha zordur. Bazen inanmadan da başarabilirsiniz. Bazen inansanız da başaramayabilirsiniz. Bazen her ikisini birden yaparsınız ama yine başaramazsınız. Ucundan dönersiniz.

Yani anlayacağınız: İnanmak başarının yarısı olabilir. Ama o yarım öyle bir yarımdır ki, başarıya ulaşmaktan kat be kat daha kolaydır. Ancak kalan yarımı gerçekleştirmek o kadar zordur ki, kendinize olan inancı bile kaybedebilirsiniz.

Kişi Başaracağına İnanır ve Çalışırsa Ne Olur?

İnanmak ve Çalışmak

Benim bu üçlü arasında en iyi gördüğüm ikinci seçenek olabilir. Hayal kırıklığı 5/10'dur. Neden? Çünkü iki seçenek var: Başarmak ve başarısız olmak. 5/10. Yani 1/2. En azından ben kendimce böyle orantıladım. Yarı yarıya yani. Bazen başaracağımıza çok inanırız. "Ben bunu yaparım, ben değil de kim yapacak, bunu başarmamam için önümde hiçbir engel yok," deriz kendimize. Ve çalışırız da. Bu lafların altını doldurmak için çalışırız.

Ama bazen çalışmak yetmez. Belki doğru yöntemle çalışmamışsındır, belki stratejin yanlıştır. Ama neticede çabalamışsındır. Beynin o an sana madalyonun kötü tarafını göstermez; sadece çalıştığın gerçeğine odaklanır. Nasıl çalıştığına değil.

Tüm bu çalışmaların sonucunda başarısız olacaksın belki de. Hatta belki çoktan oldun ama henüz yüzleşemedin. Her şey sona erdiğinde yüzleşeceğin o acı gerçek: Başaramamak. Farz edelim ki başardın, o zaman sorun yok; ne mutlu sana. Ama ya başaramazsan? İşte o zaman seni nelerin beklediğini düşündün mü? İnancının kırılması, başaramamanın getirdiği hüzün ve keder, kendine karşı olan güvenin yerle bir olması. Çok çalışmak ama yine de başarısız olmak; işte en üzücü şeylerden birisi bu. Kendine ne kadar inanırsan inan, ne kadar çabalarsan çabala; bazen sadece çalıştığınla kalırsın. Tüm emeklerin boşa gitmiş gibi hissedersin. İşte o zaman geri dönmesi en zor duyguya kapılırsın: Yıkıklık.

Kişi Başaracağına İnanmaz Ama Çalışmaya Devam Ederse Ne Olur?

İnanmadan Çalışmaya Devam Etmek

İşte benim en sağlıklı ve gerçekçi gördüğüm yöntem tam olarak budur. Üç seçenek arasından bence en sürdürülebilir olanı. Benim motivasyon stratejim de buna dayanır: Asıl hedefimi her zaman ikincil plan yapar, hayalimdeki ana hedefi ise çok daha yükseğe taşırım. O devasa hayale körü körüne inanmam; ama durmaksızın çalışırım.

Eğer günün sonunda başarırsam, inanmadığım ve imkânsız gördüğüm bir şeyi başarmanın getirdiği muazzam mutlulukla havalara uçarım. Eğer o büyük hayalimi başaramazsam, zaten ikinci plana koyduğum ama asıl gerçekçi hedefim olan şeyi çoktan başarmış olurum ve yine mutlu olurum. Elbette her şeye rağmen tamamen başaramama durumu da var. Ama fark ettiniz mi? Bu rasyonel modelde, ilkine göre psikolojik olarak çok daha fazla ayakta kalma ve mantıklı başarı şansı var.

Yani soruyu "kendine inanmadan başarılır mı?" diye sorarsanız cevabım şu: Başarılır; yeter ki çalışmaya devam edilsin.

Kişi Başaracağına İnanır Ama Yeterince Çaba Göstermezse Ne Olur?

İnanıp Çaba Göstermemek

İşte bu bence üç seçenek arasındaki en salakça ve en tehlikeli sonuç. Başaracağına inanıyorsun, ne güzel. Peki başarmak için ne yapıyorsun? Gerçekten inanmak başarmanın yarısı mı yani? İnandın ve durdun. O halde kalan o devasa yarımı kim, hangi çabayla dolduracak? İnandığın bir şey için eyleme geçmezsen nasıl başarmayı düşünüyorsun?

"Armut piş, ağzıma düş," deyiminin gerçekleşmesi mucizevi bir ihtimaldir. Bunu çabalamadan yapabiliyorsan ya üstün zekâlı bir dahi olmalısın ya da kelimenin tam anlamıyla aşırı şanslı. Peki şans nedir ve gerçekten var mı? İşte bu da başka bir Akıl Otağı yazısının konusu.

Çabalamadığımız şeyleri başarmamız için ya doğuştan gelen muazzam bir yeteneğimiz olmalı ya da arkamızda sağlam bir destekçi, bir torpil. Eğer bu iki unsurdan biri yoksa... Sen neyine güvenerek çabalamadın?

Seni de anlıyorum. Ben de bazen böyle olabiliyorum çünkü. Çabalamaktan, emek vermekten korkuyoruz. Peki neden?

  •  Başarısızlık korkusu: Bir kez başarısız olduğumuz için bir daha denemekten ürkmek, geçmişin zihnimize fısıldadığı bir prangadır. Bunun geçmiş ile takıntı arasındaki ince çizgisini sitemizdeki "Geçmişe Takılı Kalmak Nedir? Geçmiş Mi, Takıntı Mı?" yazımda konuşmuştum.
  • Emeklerin boşa gitme endişesi: Çabalarımızın karşılıksız kalmasından korkuyoruz.
  • Ego incinmesi: Başaramadığımızda çevremize karşı rencide olmaktan çekiniyoruz.
  • Yöntemsizlik: Nasıl çalışacağımızı veya nereden başlayacağımızı bilmiyoruz.

Sonuç olarak; inanıyoruz ama çabalamıyoruz. Ya da korkularımız yüzünden çabalayamıyoruz.

Başaramayacağına İnanan Biri Neden Çalışmaya Devam Eder?

Kendine inanmadan başarılır mı?

Peki, şimdi yazının başında sorduğum o can alıcı soruya geri dönelim: Bir insan, başaramayacağına inandığı halde çalışmaya devam ediyorsa aslında neye inanıyordur?

Ben sanırım o insanım. O yüzden yazının kalan bu kısmında kendimi, yani aslında hepimizin içindeki o tezatı anlatacağım.

Bazen başaracağımıza inanmayız. Ama işin ilginç yanı, başaramayacağımıza da tam olarak inanmayız. Aslında neye inandığımızı bilmediğimiz bir araftayız. İçimizden gelen amansız bir ses bize sürekli "devam et" der. Kendimize, hiç inanmadığımız halde büyük bir hırs yaparız. Sadece kendimizle yarışmak, kendimizi test etmek için çabalarız. Belki de kendimize ne olursa olsun inancın ötesinde bir irade olduğunu göstermek istiyoruzdur. İnanmanın da inanmamanın da mutlak başarıyı tayin etmediğini kanıtlamaya çalışıyoruzdur. En azından ben kendimce böyle düşünüyorum.

Ya da basitçe; başarıp başaramayacağımı bilmiyorum ama denemekten ve savaşmaktan kaçmak istemiyorum. Sadece denemek istiyorum. Körü körüne inanmadan, rasyonel bir şekilde denemek. Büyük beklentilere girip ruhumu hırpalamıyorum ama hiçbir şey yapmadan uyuşukça durmayı da reddediyorum. Adım atmadan çaresizce beklemektense yürümeyi; yürürken takılıp takılmayacağımı, sınırlarımın nereye uzandığını kendi gözlerimle görmeyi istiyorum galiba.

En azından ben böyle hissediyorum.

Sonuç: İnanmak Başarmanın Yarısı mı?

Toparlayacak olursam: Bana göre inanmak başarmanın yarısı değil; olsa olsa en kolay yarısı. Kendine inanmak değerlidir ama tek başına yetmez. İnanmadan da başarılabilir, inanıp çalışmayınca da başarılamaz. Önemli olan, inansak da inanmasak da adım atmaya devam etmek.

Burası Akıl Otağı. Ve bugünkü yazımız: bitti.

En azından ben bitirmek istedim. Çünkü bazen kelimeleri uzatmanın pek bir faydası olmaz. Konuşacak çok şey, zihnimizi kurcalayan yüzlerce soru var; ancak bazen sadece susup düşünmek, durup eylemleri gözlemlemek en büyük başarıdır. İyi günler dilerim, kendinize iyi bakın.

Yasal Uyarı

Unutmayın, ben bir psikolog veya psikiyatrist değilim. Bu alanda akademik bir uzmanlığım, diplomam ya da klinik eğitimim bulunmamaktadır. Akıl Otağı, sadece düşünmeyi, felsefi ve psikolojik sorgulamalar yapmayı seven bir insanın kişisel alanıdır. Bu yazıdaki tüm başlıklar, analizler ve makaleler benim kendi özgün düşüncelerim ve kişisel fikirlerimden ibarettir.

Kaynaklar

1.       Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191-215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191

2.       Talsma, K., Schüz, B., Schwarzer, R., & Norris, K. (2018). I believe, therefore I achieve (and vice versa): A meta-analytic cross-lagged panel analysis of self-efficacy and academic performance. Personality and Individual Differences, 127, 130-142. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2017.11.015

3.       Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: A 35-year odyssey. American Psychologist, 57(9), 705-717. https://doi.org/10.1037/0003-066X.57.9.705

4.       Giel, S., et al. (2020). Fear of failure: A polynomial regression analysis of the joint impact of the perceived learning environment and personal achievement goal orientation. Anxiety, Stress, & Coping. https://doi.org/10.1080/10615806.2019.1695603

Önceki
No Comment
Yorum Yap
comment url